La Mondanoj was one of the early Esperanto rock groups, active between 1983 and 1987 and based in Berlin. They had a strong reputation as a live act at Esperanto events and in the local Berlin scene, but produced relatively little in the way of recorded output: their officially published work consists solely of the studio recording of one song, Muskola Belulino, which appeared on Vinilkosmo’s 1994 Kompil’ Vol. 1. The band also produced a number of demo tapes, which were distributed in small quantities, and there was at least one bootleg live recording of the group. The difficulty in obtaining copies of their music has given the band something of a mythical status, and much of the information available about them to date has been incomplete and/or inaccurate. Thanks to significant contributions from the band members, I hope to be able to clarify their history in this post.

@eomusichistory

(English version follows | Angla versio sekvas)

[La interna ideo estas ke] sur neŭtrala lingva fundamento forigi la murojn inter la gentoj kaj alkutimigadi la homojn, ke ĉiu el ili vidu en sia proksimulo nur homon kaj fraton. Ĉio, kio estas super tiu interna ideo de Esperanto, estas nur privataĵo, kiu povas eble esti bazita sur tiu ideo, sed neniam devas esti rigardata kiel identa kun ĝi.

Ĉio cifereca kion oni kreas en Esperanton estu senpaga kaj libere kopiebla, speciale en la epoko de la interreto. Estas tiom multe da bonaj esperantaj rimedoj (libroj, kantoj, tradukoj, lerniloj, kulturaĵoj, kaj tiel plu) kiuj oni ne rajtas kunhavigi ĉar ili estas “protektata” pro kopirajto. Sed kunhavigi alian kopion ne havas koston, kaj kunhavigi alian kopion ne forigas kopion de alia, do kontraŭ kio kopirajto protektas ciferecan verkon?

Ĉi tiu kredo ne instigas ke homoj ne povus esti pagata por laboro por esperanto, tio estas ke se oni estas esperanta guvernisto aŭ organizanto aŭ verkisto aŭ muzikisto kaj tiel plu, nur ke verkoj kiuj povas esti kopiata ne havu protekton kontraŭ kopiado.

Ĉi tiu kredo ankaŭ ne signifas ke oni ne povas vendi konkretajn esperantaĵojn (tio estas libroj, kompaktaj diskoj, artaĵoj, kaj tiel plu).

Ĉi tiu kredo ankaŭ ne instigas ke oni povas alproprigi la verkojn de aliaj aŭ ke homoj perdu sian statuson kiel originala verkisto.

Ke tiu ĉi kredo estas “super” la interna ideo mi ne kredas. Ĝi estas bazita sur la ideo, kaj celas helpi ĝin. Esperanto celas forigi la murojn inter la gentoj; kopirajto (de ciferecaj esperantaj verkoj) celas teni tiujn murojn.

Copyright is against the internal idea of Esperanto

[The internal idea is that] on the foundation of a neutral language remove the barries between peoples and accustom people that everyone from their point of view is a person and brother. Everything that is above this internal idea of Esperanto, is merely a private matter, which can possibly be based on this idea, but never should be regarded as identical to it.

Everything digital that one creates in Esperanto should be without cost and freely copiable, especially in the internet age. There are so many good esperanto resources (books, songs, translations, learning materials, cultural works, etc) which one isn’t able to share because they are “protected” because of copyright. But to share another copy doesn’t have a cost, and to share another copy doesn’t delete another’s copy, so what is copyright protecting digital work from?

This belief doesn’t mean that people can’t be paid for their Esperanto work, that is that if one is an Esperanto tutor or organizer or author or musician etc, only that works that can be copied shouldn’t have protection against copying.

This belief also doesn’t mean that people can’t sell physical esperanto works (that is books, CDs, works of art, etc).

This belief also deson’t mean that one can appropriate works from others or that people should lose their status as the original author.

I don’t believe that this belief is above the internal idea. It is based on the idea and aims to help it. Esperanto aims to remove the walls between peoples; copyright (of digital works) aims to maintain those walls.

 

Kial esperantistoj ne ŝatas diri al siaj intimaj konatuloj ke ili estas esperantistoj? Kutime esperantistoj havas apartajn retajn kontojn.

Eble pro embarasado, pro timemeco, eble ĉar ili pensas ke homoj pensas ilin frenezaj. Sed tiaj problemoj la plej fruaj esperantistoj havas eĉ pli serioze ol ni.  

Do kuraĝu! Ne vivu du apartajn vivojn. Sciigu la mondon ke vi parolas Esperanton!

Verso 1

Dum ŝanĝanta moment’, la pado duiĝas
Tempo kondukas vin al kien ĝi volas
Do faru ĉion kion vi ja povas
Ne estas dubo ke destino ja venas

Ĥoro

La neantaŭvidebla viv’ klariĝas je la fin’
Esperas mi ke viv’ ĝojigis vin

Verso 2

Tenu la fotografojn en menso via
Sur la bret’ restas ili por ĉiam
Tatuaj memoroj kaj haŭto juĝita
Valoris tiam kaj valoros por ĉiam

In medieval Europe, if you wanted to access the technology of writing, you had to acquire a new language at the same time. Writing meant Latin. Writing in the vernacular—in the mother tongues, in languages that people already spoke—was an obscure, marginalized sideline. Why would you even want to learn to write in English or French? There’s nothing to read there, whereas Latin got you access to the intellectual tradition of an entire lingua franca.

We have a tendency to look back at this historical era and wonder why people bothered with all that Latin when they could have just written in the language they already spoke. At the time, learning Latin in order to learn how to write was as logical as learning English in order to code is today, even though we now know that children learn to read much faster if they’re taught in their mother tongue first. The arguments for English-based code that I see on websites like Stack Overflow are much the same: Why not just learn English? It gains you access to an entire technological tradition.

(Evidently, I wasn’t the first person to start asking these questions)

Like every language that comes before it, as unlikely as it may seem at this point in time, English as we know it will lose its place as the world’s language. But what happens to computer programming languages when that happens?

Is programming going to become something like opera, where foreign language knowledge is a pre-requisite to fully understanding it?

Will new programming languages eventually be created with other languages in mind? Will old programming languages be modified?

Esperanto version to follow / Esperanta versio sekvas.

I’ll admit that I’m surprised that English seems to still be able to hold onto its position as the European lingua franca despite Britain leaving the EU. I realize things weren’t going to drastically change overnight, but there seems to be no desire for a change from almost all of the member states (besides France, of course).

It also seems like a huge missed opportunity for the Esperanto movement that we weren’t able to reignite a broader discussion about adopting Esperanto as an official EU language.

I’m not too upset though. 2020 was a chaotic year – to say the least. I don’t think anyone can be blamed for not being quite as active in Esperantujo as they would have liked to have been.

P.S. The title of this post works in both English and Esperanto. I’m so clever…

 

Mi konfesas ke mi estas iom surprizita ke la angla ŝajne ankoraŭ tenas sian rangon kiel la eŭropa pontolingvo malgraŭ tio ke Britio forlasis la Eŭropan Union. Mi konsciis ke nenio tro ŝanĝiĝus rapide, sed ŝajnas ke ne estas deziro por lingva ŝanĝo de preskaŭ ĉiu uniano (krom Francio, evidente).

Ankaŭ ŝajnas ke granda oportuno estis maltrafita por la movado ne rekomencante pli vasta diskuto pri la adopto de Esperanto kiel oficiala lingvo de la Eŭropa Unio.

Tamen tio ne ĉargrenigas min multe. 2020 estis ĥaosa jaro – diri iometon. Mi ne pensas ke estas iu kiu povas esti kulpa ĉar ĝi ne estis tiel aktiva en Esperantujo kiel ĝi volis.

P.S. La titolo de ĉi tiu afiŝo funkcias ambaŭ, mi estas tiel saĝa…

En la libro La Bona Lingvo de Claude Piron, la verkisto argumentas kontraŭ la uzo de grekadevenaj novvortoj (neologismoj) ĉar ili ne kongruas kun la esperanto lingvo. (Ironie, eĉ la vorto neologismo estas ne kongrua kun esperanto).

Ekzemple, pli bone uzi Discienco anstataŭ Teologio ĉar Discienco kongruas kun esperantaj radikoj Di- kaj Scienc- sed ne Teologio kiu kongruas kun la grekaj radikoj Theos kaj Logia.  

Mi spertas, pro la granda kvanto de angleparolantoj tra la mondo, ke angladevenaj novvortoj nun estas pli granda problema ol grekadevenaj.

Ĉefe ĉar angla estas la pontlingvo de la nuna epoko, sed ankaŭ pro la granda influo de angla sur komputilajn vortojn kaj programlingvojn.

La ekzisto de denaskuloj kreas malegalecon en nia lingva komunumo.  Ĉu la lingvo povas esti neŭtrala, tio estas, ke ĝi apartenas al neniu se estas homoj kiuj parolas ĝin denaske? Ĉu esti denaskulo ne donas avantaĝon super nedenaskuloj? 

Denaskaj parolantoj de ajna lingvo sentos sin pli komfortaj kaj esprimemaj ol tiuj kiuj lernis la lingvon per studado. Imagu la mondon kiam la fina venko estas plenumita, sed duono de la esperantaj parolantoj estas denaskuloj, kaj la alia duono ne estas. Ĉu tiu mondo havas lingvan justecon kaj egalecon?

Ĉu denaskuloj estas veraj Esperantistoj se ili ne decidis lerni la lingvon vole?  La kunligo de Esperantistoj ekzistas parte ĉar ili decidis lerni la lingvon vole, ne senkonscie. La klopodo de esperanta lernado estas grava parto de la sento esti esperantisto.  Ĉu iu estas vera Esperantisto se oni ne decidis mem vole esti Esperantisto? Mi ne volas rabi miajn infanojn de tiun decidon. La ago de elekti lerni esperanton kaj iĝi Esperantisto estas grava parto de la sento de esti Esperantisto.

Kiam infanoj lernu pri Esperanto kaj parolu Esperanton de siaj gepatroj? Infanoj sendube aŭdos kaj lernos Esperanton se siaj gepatroj estas esperantistoj, do la apero de denaskuloj estas malevitebla. Mi supozas ke ia esperanta registaro povas ordoni ke ĉiuj lernas esperanton je la sama aĝo, sed mi tute ne ŝatas tian ideon kiu kontraŭas la animo de libereco.

Do, la vera defio estas ke ni ne kreu komunumon kiu donas, konscie aŭ senkonscie, avantaĝojn al tiuj kiuj lernas Esperanton denaske. Sed kiel ni povas fari tion?